Stalag Luft w Żaganiu

Stalag Luft III w Żaganiu

Czas trwania: 6h
Liczba osób: 1 2 3 4 5 6 7 8
Cena: 840 440 310 250 240 210 190 170

* Ceny zawierają wynajęcie lokalnego przewodnika.

Wiosną 1942 r., na południe od miasta i na zachód od istniejącego już obozu Stalag VIII C powstał obóz Kriegsgefangenen Stammlager der Luftwaffe 3 Sagan (w literaturze niemieckojęzycznej trójka jest arabska, a w anglojęzycznej rzymska) przeznaczony dla żołnierzy – lotników, pilotów i członków załóg samolotów amerykańskich i Królewskich Sił Powietrznych Wielkiej Brytanii (Royal Air Force – RAF) bez względu na stopień wojskowy. Znaleźli się w nim żołnierze pochodzący z wielu krajów świata, które walczyły z wojskami niemieckimi. Byli tu lotnicy z Australii i Nowej Zelandii, Republiki Południowej Afryki, USA i Kanady oraz wielu państw europejskich. Na przełomie 1944 i 1945 r., przebywało w żagańskim obozie 10.949 jeńców, a wśród nich około 100 polskich lotników. W tym okresie, obóz Stalag Luft III podzielony był na pięć sektorów przeznaczonych dla jeńców oraz sektor dla strażników niemieckich o komendy obozu. Obóz podlegał dowódcy Okręgu Lotniczego gen. Rudolfowi Hoffmannowi. Przez cały okres swojego funkcjonowania obóz stale powiększano. Pierwszymi jeńcami obozu byli tu lotnicy brytyjscy skierowani z obozu Stalag Luft I Barth, Dulagu Luft we Frankfurcie nad Menem oraz małe grupy lotników z obozów dla żołnierzy wojsk lądowych. W 1942 r., jeńcy zostali osadzeni w dwóch istniejących w tym czasie sektorach obozu (nazwy sektorów pochodzą z okresu późniejszego):

  • centralnym, przeznaczonym dla szeregowców i podoficerów
  • wschodnim dla oficerów

Sama lokalizacja obozu w rejonie Żagania, z dala od granic i państw neutralnych (625 km do Szwajcarii i 275 km do wybrzeży Bałtyku) powodowała, że nawet po udanej ucieczce przez druty obozu, jeniec musiał pokonywać duże odległości na terenie Niemiec. Najczęściej był łapany przez siły policyjne i porządkowe. Oddalenie od miasta i lesisty teren powodował izolację od siedzib ludzkich. Najbliższa okolica obozu była niedostępna nawet dla Niemców. Piaszczysta gleba, na której zlokalizowano obóz miała uniemożliwić kopanie tuneli. Sypki, żółty piasek był wszędzie widoczny, a kopane tunele zapadały się. Lokalizacja oraz cała budowa obozu i urządzeń były wynikiem ponad dwuletnich doświadczeń władz obozowych z jeńcami. Doświadczenia dotyczyły przede wszystkim ucieczek i licznie podejmowanych prób. Zabezpieczenie obozu stanowiło również podwójne , wysokie na 2,5 m ogrodzenie z drutu kolczastego. Na terenie obozu, w odległości około 10 m od ogrodzenia i na wysokości 45 cm rozciągnięty był drut, którego jeńcy nie mogli przekraczać . Wzdłuż ogrodzenia , co 100 m ustawione były wieże strażnicze z elektrycznymi reflektorami i karabinami maszynowymi. Na wieży zawsze był wartownik, który strzelał do jeńca w przypadku naruszenia zakazanych stref. Teren wokół obozu został oczyszczony, wycięto drzewa i krzewy, tworząc dogodne warunki do obserwacji i ostrzału.

Nasilone bombardowanie lotnicze Rzeszy i skuteczna niemiecka obrona przeciwlotnicza spowodowały, że wzrastała liczba jeńców – lotników alianckich zastrzelonych podczas akcji. Zmuszało to władze niemieckie do rozbudowy istniejących i budowy nowych obozów. Pod koniec marca 1943r., na zachód od koszar niemieckich powstaje sektor nazwany północnym. Nowo powstały sektor północny był znacznie większy od poprzednich. Składał się z 15 baraków mieszkalnych. Wczesną wiosną 1944r., zbudowano jeszcze sektory: południowy i zachodni obozu. Były one zbliżone wielkością do części północnej i mogły pomieścić od 2 do 3 tyś. jeńców. Sektory były samodzielne i samowystarczalne. Miały swoje kuchnie, magazyny żywnościowe i urządzenia socjalne. W każdym sektorze znajdował się duży basen przeciwpożarowy. Baseny te jako jedne z niewielu obiektów przetrwały do dnia dzisiejszego. W specjalnych większych barakach urządzono kaplice i teatry, w których działały grupy teatralne, zespoły muzyczne i chóry. Wydzielone były duże przestrzenie na place sportowe. Sektory miały swoje zaplecza socjalne – przedobrzy (Vorlager) do których jeńcy nie mieli powszechnego dostępu. Mogli tam przebywać tylko w obecności niemieckiego strażnika. Na tych dodatkowo ogrodzonych terenach mieściły się: izba chorych, areszt magazyn paczek z darami przysyłanymi do obozu, skład opału i różnych materiałów budowlanych, pomieszczenia cenzorów oraz wartownia dla pełniących w danym dniu służbę Niemców. W marcu 1943 roku na terenie sektora północnego Stalagu Luft III w Żaganiu zawiązał się Komitet X, na czele którego stanął major roger J.Bushell. Zadaniem komitetu było przygotowanie i przeprowadzenie masowej ucieczki 200 jeńców. Rozpoczęto przygotowania obejmujące między innymi równoczesne kopanie trzech tuneli, które nazwano „Harry”, „Tom” i „Dick”.

Jednym z ważniejszych i najtrudniejszych zadań było przygotowanie, wykonanie i zamaskowanie wejść do tuneli. Tunel „Harry” rozpoczynał się pod piecem izby mieszkalnej baraku 104 i przebiegać miał w kierunku północnym. „Tom” rozpoczynał się w baraku 123 i miał wejście w podstawie komina. „Dick” miał wejście w studzience kanalizacyjnej umywalni baraku 122. te dwa tunele miały być budowane w kierunku zachodnim. wszystkie tunele miały jednakowe konstrukcje.

Po przebiciu się przez warstwy betonu i cegieł rozpoczęto kopanie szybów. W wyniku wydobycia wielu ton bardzo żółtego piasku osiągnięto głębokość 8 do 9 metrów. „Tom” został przez niemców odkryty i zniszczony. „Harry” posłużył do „wielkiej ucieczki” w marcu 1944 roku. Z prac nad tunelem „Dick” zaprzestano, ponieważ niemcy rozpoczęli budowę sektora zachodniego. Służył on jako magazyn i składowano w nim piach z tunelu „Harry”. Nie został odkryty przez Niemców.

MRU

Czas trwania: 9-10h
Liczba osób: 1 2 3 4 5 6 7 8
Cena: 1170 600 420 310 290 250 220 195

* Cena zawiera: odbiór z hotelu, transport, opłaty parkingowe, opiekę kierowcy/ przewodnika, podatki, bilety wstępu.

Będąc w Żaganiu nie sposób pominąć Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. To unikatowy system bunkrów i umocnień, które musisz zobaczyć.

Międzyrzecki Rejon Umocniony (Festungsfront Oder-Warthe Bogen) to potężny system poniemieckich fortyfikacji, powstały w latach 30. XX w. na pograniczu niemiecko – polskim. Położony jest w łuku Odry i Warty oraz rozciąga na odcinku ok. 100 km. Najważniejszym elementem fortyfikacji jest system podziemnych tuneli wybudowanych w okolicach Międzyrzecza, o łącznej długości przekraczającej 30 km. Podziemia stanowią element Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w Pniewie, przy którym zorganizowana jest całoroczna trasa turystyczna. Podziemia Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego ( MRU ) są bezcennym zabytkiem sztuki fortyfikacyjnej XX w. w Polsce i jednym z najciekawszych w Europie, stanowią najatrakcyjniejszy obiekt krajoznawczy Ziemi międzyrzeckiej. Wielkie zainteresowanie budzi historia budowy, architektura jego obiektów obronnych oraz stan dzisiejszy i przyszłość tej fortyfikacji.

Zamów wycieczkę